Wall Street Journal'ın Batılı yetkililer ve araştırmacılara dayandırdığı haber, İran bağlantılı milyarlarca doların her yıl ABD bankalarındaki dolar takas hesaplarından geçtiğini ortaya koydu. ABD Hazine Bakanlığına bağlı FinCEN'e göre yalnızca 2024'te yaklaşık 9 milyar dolarlık potansiyel İran gölge bankacılığı faaliyeti ABD muhabir hesaplarında tespit edildi. Sistem, yabancı bankalar ve paravan şirketler üzerinden işliyor.
ABD'nin İran'ı uluslararası finans sisteminden izole etmeyi amaçlayan kapsamlı yaptırımlarına rağmen, İran bağlantılı milyarlarca doların her yıl Amerikan bankalarındaki hesaplardan geçtiği bildirildi.
Wall Street Journal'ın Batılı yetkililer ve araştırmacılara dayandırdığı özel haberine göre Tahran, ABD bankalarıyla doğrudan işlem yapmak yerine Amerikan finans kuruluşlarıyla muhabir bankacılık ilişkisi bulunan yabancı bankalar üzerinden dolar sistemine dolaylı biçimde erişiyor.
ABD yaptırımları, belirli istisnalar dışında ABD yasalarına tabi kişi ve kuruluşların İran bağlantılı finansal faaliyetlere katılmasını yasaklıyor. Ancak İran'ın kullandığı çok katmanlı ödeme ağları, Amerikan bankalarının bazı işlemlerin nihai kaynağını veya yararlanıcısını belirlemesini güçleştiriyor.
Muhabir bankacılık sistemi nasıl kullanılıyor?
Sorunun merkezinde, küresel finans sisteminin temel mekanizmalarından biri olan muhabir bankacılık bulunuyor.
Bir ülkedeki bankanın başka bir ülkedeki banka üzerinden ödeme gerçekleştirmesine imkân veren sistem, özellikle uluslararası dolar transferlerinin büyük bölümünde kritik rol oynuyor. ABD dışındaki bir banka dolar cinsinden işlem yapmak istediğinde, çoğu durumda ABD'deki bir bankada tuttuğu muhabir hesabını kullanıyor.
Wall Street Journal'a göre İran bağlantılı ağlar, yabancı bankalar, döviz büroları, aracılar ve paravan şirketlerden oluşan zincirler kurarak işlemlerin gerçek kaynağını gizleyebiliyor. Böylece işlem Amerikan finans sistemine ulaştığında İran bağlantısı her zaman açık biçimde görünmüyor.
2024'te yaklaşık 9 milyar dolar tespit edildi
ABD Hazine Bakanlığına bağlı Mali Suçları Uygulama Ağı FinCEN'in verileri, sistemin ulaştığı boyutu ortaya koyuyor.
FinCEN, 23 Ekim 2025'te yayımladığı analizde, ABD finans kuruluşlarının bildirimlerinden hareketle 2024 yılında ABD muhabir hesaplarından geçen yaklaşık 9 milyar dolarlık potansiyel İran gölge bankacılığı faaliyeti tespit edildiğini açıkladı.
FinCEN'e göre İran merkezli döviz büroları ile yabancı paravan şirketlerden oluşan bu ağlar; petrol ve diğer emtia satışlarından elde edilen gelirlerin taşınması, yaptırımların aşılması ve uluslararası finans sistemine erişim amacıyla kullanılıyor.
Ağların özellikle Birleşik Arap Emirlikleri, Hong Kong ve Singapur gibi merkezlerde faaliyet gösteren şirketler üzerinden yapılandırıldığı belirtiliyor.
Amerikan bankalarının işlemleri bilerek yaptığı anlamına gelmiyor
9 milyar dolarlık rakamın önemli bir ayrıntısı bulunuyor.
FinCEN'in tespiti, Amerikan bankalarının İran adına bilinçli şekilde 9 milyar dolarlık işlem gerçekleştirdiği anlamına gelmiyor. Kurum söz konusu hareketleri “potansiyel İran gölge bankacılığı faaliyeti” olarak sınıflandırıyor.
İşlemler çoğunlukla ABD dışındaki bankaların Amerikan bankalarında tuttuğu muhabir hesaplardan geçiyor. Paranın İran bağlantısının aracı şirketler ve çok aşamalı transferler yoluyla gizlenmesi, yaptırım kontrollerini zorlaştırıyor.
ABD yabancı bankalar üzerindeki baskıyı artırdı
Washington son dönemde bu finansman yollarını kapatmak için yabancı bankaların ABD dolar sistemine erişimini hedef alan adımlarını yoğunlaştırdı.
ABD Hazine Bakanlığı, 28 Ağustos 2026'da Banque Misr'in Birleşik Arap Emirlikleri şubesinin ABD muhabir bankacılık sistemine erişiminin kesilmesini öngören bir düzenleme önerdi. Bakanlık, bankanın Ocak 2024-Haziran 2026 arasında İran'ın gölge bankacılık ağlarıyla bağlantılı olabilecek 103 şirket adına yaklaşık 1,8 milyar dolarlık işlem gerçekleştirdiğini bildirdi.
Hazine Bakanlığı, İran'ın yaptırımlar nedeniyle gelirlerini doğrudan uluslararası bankacılık sistemine sokamadığı için birden fazla ülkede faaliyet gösteren paravan şirketlerden oluşan ağlara başvurduğunu belirtiyor.
ABD makamları ayrıca İran Savunma Bakanlığı ve Devrim Muhafızlarıyla bağlantılı ağların 2020'den bu yana milyarlarca dolarlık işlemi bu yöntemlerle gerçekleştirdiğini daha önce açıklamıştı.
Dolar sistemi Washington için de ikilem oluşturuyor
Wall Street Journal'ın haberinde dikkat çekilen bir başka nokta ise ABD'nin karşı karşıya bulunduğu denetim ikilemi.
Washington yabancı bankalar üzerindeki kontrolleri daha da sıkılaştırarak İran bağlantılı işlemleri azaltabilir. Ancak uluslararası bankaların dolar işlemlerini daha riskli ve maliyetli görmeye başlaması, uzun vadede alternatif para birimlerine ve ödeme sistemlerine yönelimi hızlandırabilir.
İran hâlihazırda petrol satışlarında Çin yuanı, çeşitli döviz ağları ve kripto varlıklardan yararlanmasına rağmen bazı uluslararası işlemlerde dolara ihtiyaç duymaya devam ediyor. Bu nedenle ABD'deki muhabir hesaplara dolaylı erişim, Tahran'ın yaptırımları aşma mekanizmasının önemli unsurlarından biri olmayı sürdürüyor.
Ortaya çıkan tablo, ABD'nin İran'a yönelik yaptırımlarının finansal erişimi ciddi biçimde sınırlamasına rağmen, küresel bankacılık sisteminin karmaşık yapısının Tahran'a yeni yollar açabildiğini gösteriyor.
Kaynak: Wall Street Journal, ABD Hazine Bakanlığı, FinCEN
Derleme: OGÜNhaber GPT
