AJANSLAR -
İran ile ABD arasında Cenevre'de gerçekleştirilen dolaylı müzakerelerin üçüncü turu anlaşma sağlanamadan sona erdi.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, görüşmeleri "şimdiye kadarki en iyi ve en ciddi tur" olarak nitelendirerek gelecek hafta Viyana'da Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) merkezinde "teknik görüşmeler" yapılacağını açıkladı. Arakçi, bu görüşmelerin gerçekleşmesi halinde olası bir anlaşmanın ayrıntılarının ele alınabileceğini söyledi. ABD'li bir yetkili ise süreci ABD medyasına "pozitif" olarak değerlendirdi.
Wall Street Journal'ın haberine göre taraflar, özellikle İran'ın nükleer programına ilişkin temel konularda birbirlerinden hâlâ "çok uzak" pozisyonlarda bulunuyor. Washington, Tahran'ın nükleer silah geliştirmesini engellemeyi hedeflerken, İran yönetimi böyle bir niyeti reddediyor ancak programını sınırlamaya hazır olduğunu belirtiyor. Tahran bunun karşılığında ağır ekonomik yaptırımların kaldırılmasını talep ediyor.
Trump Mart başı için ültimatom vermişti
Görüşmelere Umman Dışişleri Bakanı Bedr bin Hamed el Bussaidi aracılık ediyor. Bussaidi, gelecek hafta yeni temasların planlandığını, öncesinde başkentlerde istişareler yapılması ve bazı belgelerin hazırlanması gerektiğini belirtti. Arakçi de bu sürecin zaman alacağını ifade etti.
ABD Başkanı Donald Trump, geçen hafta İran yönetimine Mart ayı başına kadar süre tanımış ve "Ya anlaşma sağlanır ya da sonuçları onlar için üzücü olur" ifadelerini kullanmıştı. Trump, anlaşma sağlanamaması halinde askeri seçenekleri devreye sokabileceğini söylemişti.
ABD medyasına yansıyan bilgilere göre de, ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) Komutanı Amiral Brad Cooper, Cenevre görüşmelerinin yapıldığı gün Trump'a askeri seçenekler hakkında brifing verdi. Toplantıya ABD Genelkurmay Başkan Yardımcısı Dan Caine'in de katıldığı bildirildi. Cainein daha önce Trump yönetimini İran'a yönelik bir askeri operasyonun uzun süreli bir çatışmaya dönüşebileceği konusunda uyardığı belirtiliyor.
JD Vance: Uzun yıllar sürecek bir savaş olmayacak
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ise Washington Post'a yaptığı açıklamada, İran'a yönelik olası saldırıların ülkeyi yıllarca sürecek bir Ortadoğu savaşına sürüklemeyeceğini savundu. Vance, Trump'ın nasıl bir karar vereceğini bilmediğini, seçenekler arasında hem "İran'ın nükleer silah elde etmesini engellemeye yönelik sınırlı askeri operasyonların" hem de diplomatik çözümün bulunduğunu söyledi. Vance, "Ortadoğu'da uzun yıllar sürecek, sonu görünmeyen bir savaşa gireceğimiz fikri, bunun gerçekleşme ihtimali yok" dedi.
Vance, geçen yıl İran'ın nükleer tesislerine yönelik sınırlı ABD saldırılarını ve Ocak ayında Venezuela'daki operasyona atıfta bulunarak bu tür eylemlerin "çok net tanımlanmış" olduğunu vurguladı.
İran yönetimi ise en küçük saldırının bile "kapsamlı bir karşılık”" doğuracağını belirtiyor. Wall Street Journal, Tennessee Üniversitesi'nden İran ordusu uzmanı Saeid Golkar'ın "Bu, anlaşma için son şans olabilir. Başarısız olursa ABD, diplomasiyle çözemediğini askeri yollarla çözmeye çalışacaktır" değerlendirmesine yer verdi.
ABD ordusu, iki uçak gemisi, savaş gemileri, onlarca savaş uçağı, hava savunma sistemleri ve uzun menzilli operasyonlar için gerekli yakıt ikmal uçaklarıyla Ortadoğu'da büyük bir askeri yığınak oluşturdu. ABD basını, bunun 2003 Irak Savaşı'ndan bu yana bölgedeki en büyük hava gücü konuşlandırması olduğunu aktarıyor.
İran'dan ABD taleplerine ret
İran devlet medyasına göre Tahran, son görüşmelerde ABD'nin bazı taleplerini reddetti. İran, 400 kilogramdan fazla yüksek zenginleştirilmiş uranyumu yurt dışına göndermeye yanaşmıyor ve nükleer enerjiyi barışçıl amaçlarla kullanma hakkından vazgeçmeyeceğini belirtiyor. Ayrıca Birleşmiş Milletler yaptırımlarının kaldırılmasını talep ediyor.
Wall Street Journal, ABD'nin müzakere heyetinde yer alan Özel Temsilci Steve Witkoff ve Trump'ın damadı Jared Kushner'in, İran'ın Natanz, Fordo ve İsfahan'daki üç nükleer tesisini imha etmesi ve kalan zenginleştirilmiş uranyumu ABD'ye teslim etmesi gerektiğini ilettiğini yazdı. Washington ayrıca yapılacak herhangi bir anlaşmanın "süresiz" olmasını istiyor.
ABD İran'dan ne istiyor?
ABD, İran'ın nükleer programına son vermesini ve füze programını da sınırlandırmasını talep ediyor. Beklentilerinin karşılanmaması halinde, İran'ın "askeri müdahale" ile hedef alınacağını söylüyor.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Cenevre müzakereleri öncesinde İran'ın balistik füze programını müzakere etmek istemediğini, bunun da "büyük bir sorun" olduğunu açıkladı.
Rubio, İran'ın füzelerinin "ABD'ye saldırmak için tasarlandığını" öne sürdü, ayrıca "bölgedeki istikrarı da tehdit ettiğini" kaydetti.
ABD Başkanı Donald Trump da bu hafta yaptığı Birliğin Durumu konuşmasında İran'a neden askeri bir müdahaleyi değerlendirdiklerini anlatırken, "İran yakında ABD'ye ulaşabilecek füzeler üzerinde çalışıyor" demişti.
İran bu iddiayı yalanladı. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Trump'ın "sık sık şikayet ettiği sahte haberlerin (fake news) bir kurbanı olduğunu" söylerken, "İran 2 bin kilometreden daha uzun menzilli füzeler geliştirmiyor" sözlerini kaydetti.
Tahran rejimi, ABD ile müzakerelerin nükleer programı ve İran'a bu nedenle uygulanan yaptırımların kaldırılması ile sınırlı tutulmasında ısrarcı.
İran ayrıca ABD'nin olası bir saldırısına "Amerika'nın bölgedeki tüm askeri varlıklarının hedef alınacağı bir misilleme ile yanıt verileceğini" söyleyerek, ihtilafın bölgesel bir savaşa evrileceği uyarısında bulunuyor.
