Irak'ı lojistik süper gücü yapmayı amaçlayan 17 milyar dolarlık plan

Basra Körfezi'ne bakan küçük ve önemsiz gibi görünen El Fav Yarımadası, küresel ticarette kilit bir merkez haline gelme yolunda ilerliyor. 20 kilometrelik bu şerit, aslında Irak'ın denize tek erişim noktası ve ülkenin küresel denizcilikte önemli bir oyuncu olma hedefinin merkezinde yer alıyor.

 

Süveyş Kanalı, 150 yılı aşkın süredir Avrupa, Asya ve diğer bölgeler arasında taşınan mallar için ana güzergah olmuştur. Ancak Kızıldeniz'deki yoğunluk ve güvenlik endişeleri nedeniyle uzmanlar alternatif güzergahlar arıyor. Irak, yeni bir denizcilik altyapı projesi inşa ederek bir çözüm sunmayı hedefliyor.

 

Bu stratejinin merkezinde, dünyanın en işlek denizcilik rotalarıyla rekabet etmeyi amaçlayan iddialı bir proje olan Al Faw Büyük Limanı yer alıyor. Mühendisler önemli lojistik zorluklarla karşılaşmış olsalar da, limanın tamamlandığında dünyanın en büyük derin su tesislerinden biri olması bekleniyor.

 

Irak'ın 58 kilometrelik kıyı şeridi, 3.600 kilometrelik sınırının yanında oldukça küçük kalıyor. Ancak bu sınırlı kıyı erişimi, ülkeye küresel ticarette önemli bir bağlantı noktası olarak konumlanma fırsatı sunuyor. Şu anda yapım aşamasında olan derin su limanı, bu vizyonun anahtarı niteliğinde ve dünyanın en büyük konteyner gemilerinden bazılarını ağırlayabilecek kapasitede olacak.

 

Bu projenin merkezinde iki devasa konteyner terminali yer alıyor. Yapay bir ada konteyner sahası görevi görecek ve gemilerin yanaşması için çevresine bir iskele inşa ediliyor. 

 

Rıhtımın inşasına 2020 yılında başlandı ve mühendisler, gelişmiş bir kazık çakma tekniği olan konsol yöntemi kullandılar. Bu yöntem, platformu öne doğru uzatırken kazıkları deniz tabanına çakmayı içerir; bu da teknelere olan bağımlılığı ve deniz koşullarının yarattığı riskleri azaltır.

 

Beş yanaşma iskelesine sahip rıhtımın ilk bölümü 2024 yılında tamamlanarak Irak'ın altyapı hedeflerinde önemli bir adım atıldı.

 

Bu ölçekte bir liman inşa etmek, yalnızca ileri mühendislik değil, aynı zamanda karmaşık finansal yönetim de gerektirir. 

 

İnşaat, özellikle Irak'ta geleneksel kaya esaslı takviyeler için yeterli yerel taş ocağı malzemesinin bulunmaması nedeniyle, kaynakların hassas bir şekilde koordine edilmesini gerektirir.

 

En büyük zorluklardan biri, dar su yollarında büyük konteyner gemilerinin itme kuvvetinden kaynaklanan erozyon olan liman aşınmasıdır. Tipik olarak, bu sorun liman yapılarının ağır kaya zırhıyla kaplanmasıyla çözülür, ancak Irak'ın sınırlı taş ocağı kaynakları bunu pratik olmaktan çıkardı.

 

Bunun yerine mühendisler, dayanıklı bir koruyucu bariyer oluşturmak için beton şilteler ve betonla doldurulmuş kumaş kaplar kullanmayı tercih ettiler. 

İskele güvertelerinden önce monte edilmesi gereken kaya zırhının aksine, beton şilte inşaatın herhangi bir aşamasında uygulanabilir. Bu, gelişmeyi hızlandırdı ve malzeme maliyetlerini önemli ölçüde düşürdü.

 

İlk 1,7 kilometrelik iskele bölümünde, başlangıçta 430.000 metreküp kaya gerekeceği tahmin edilirken, sadece 26.500 metreküp beton kullanıldı. Bu verimlilik, inşaatın planlanandan önce, 37 ayda tamamlanmasını sağladı.

 

Liman yapılarının sağlam kalması bir zorluk; dinamik bir deniz ortamında su derinliğini korumak ise başka bir zorluk. El Faw yarımadası çevresindeki sular sığ. Liman suları, bir dönüş havzası ve denize açılan 400 metre genişliğinde, 24 kilometre uzunluğunda bir kanal da dahil olmak üzere 17 metreye kadar taranıyor.

 

Bu tarama işlemiyle devasa bir miktarda, 142.000.000 metreküp toprak çıkarılacak, ancak deniz koşulları bu toprağı tekrar doldurabilir. El Faw, Şatt el Arab nehrinin okyanusla buluştuğu bir deltada yer almaktadır. Gelgit, nehirdeki tortuyu geniş bir alana yaymaktadır. Ayrıca, yakındaki çöldeki kum fırtınaları kumu denize doğru savurmakta ve bu kum tekrar bölgeye geri dönmektedir.

 

Kazılan kanalların yeniden dolmasını önlemek için 14,5 kilometrelik devasa bir dalgakıran inşa edildi. Dünyanın en uzun dalgakıranı olan bu yapı, liman girişini dalgalardan korumak için ikinci bir dalgakırana bile ihtiyaç duyuyor.

 

Rıhtımlardaki gibi kaya eksikliğiyle karşı karşıya kalan dalgakıran çözümü, tamamen sayısal bir yaklaşıma dayanıyordu: Beş yıl içinde 100.000'den fazla CORE-LOC ünitesi kuruldu ve bu da 591 milyon ABD dolarına mal oldu. Bu yapının büyüklüğü, yakındaki deltadan bölgeye taşınan tortunun boyutunu gözler önüne seriyor.

Bu ilk aşamanın inşaatı tamamlanmak üzere ve ilk gemilerin bu yılın sonlarına doğru Al Faw'a yanaşması bekleniyor. Ancak proje üzerindeki çalışmalar daha uzun yıllar devam edecek. Konteyner taşımacılığı tesislerinin yanı sıra, kuru dökme yüklerin taşınması için de iskeleler inşa ediliyor.

 

İkinci aşamada çelik fabrikası ve petrol rafinerisi gibi sanayi tesisleri kurulacak, üçüncü aşamada ise yakınlardaki Al Faw kasabası konutlar, camiler ve bir ticaret merkezi ile genişletilecek.

 

El Faw Limanı'nın tam kapasiteyle ne zaman çalışacağı belirsiz. Tahminler farklılık gösteriyor ve Irak Limanları Genel Şirketi sorulara yanıt vermedi. Ancak, eğer doğruysa, tahminler etkileyici.

 

Liman, açılışta sadece beş rıhtımla ve 3,5 milyon konteyner elleçleme kapasitesiyle hizmet verecek, ancak projenin tamamlanmasıyla bu kapasitenin iki katından fazla artması bekleniyor. Yıllık 7,5 milyon konteyner küresel ölçekte çok yüksek bir rakam olmasa da, tüm tesisler tamamlandığında Al Faw, yıllık 99 milyon ton kargo işleyerek dünyanın en büyük limanlarından biri olacak.

 

Bu, Iraklı yetkililerin limanın ülke için yeni bir dönemi başlatacağını ve bölgesel güç dengesini değiştireceğini ummalarının nedenlerinden biridir. Diğer neden ise daha çok karasal kaynaklıdır.

 

'Kuru kanal' olarak adlandırılan devasa Irak Kalkınma Yolu, El Fav'ı Türkiye'ye bağlayacak 2.000 kilometrelik, 19,9 milyar dolarlık bir otoyol ve demiryolu projesidir.

 

Yolun tasarım çalışmaları geçen yıl Eylül ayında tamamlandı ve 2038'e kadar bitirilmesi beklenmiyor. Yine de, limanla birlikte faaliyete geçtiğinde, Süveyş Kanalı'na kıyasla seyahat sürelerini 11 gün kısaltabilir.

Bu durum, Süveyş Kanalı'ndan kaçınmak isteyen nakliye şirketleri için cazip. Süveyş'teki nakliye hacmi, son zamanlarda Kızıldeniz'deki korsanlık nedeniyle ciddi şekilde etkilendi. 

 

Geçen yıl, gemilerin Ümit Burnu'nu dolaşarak alternatif bir rota seçmesi nedeniyle gelirler neredeyse yarı yarıya düştü. Ever Given gemisinin karaya oturması da tek bir ticaret rotasına güvenmenin risklerini gözler önüne serdi.

Düşünceye göre, Mısır'ın kaybı Irak'ın kazancı olacak. Küresel denizcilik sektörünün bir bölümünü kontrol etmek önemli bir zenginlik ve güç getiriyor. Nakliye konteynerlerinin neredeyse üçte biri Süveyş Kanalı'ndan geçiyor ve Mısır'ın GSYİH'sının %2'si bu kanalın işletilmesinden geliyor. Dünyanın diğer büyük denizcilik kanalı olan Panama'da ise bu oran %5'in üzerinde.

 

Irak için, küresel tedarik zincirinde böylesine hayati bir bağlantıya ev sahipliği yapmak istikrar, zenginlik getirebilir ve hatta onu bölgesel bir güç merkezi haline dönüştürebilir.

 

Ancak, en iddialı tahminlere göre bile, Irak'ın "kuru kanalı"nın Süveyş Kanalı'nın yerini tamamen alması beklenmiyor. Demiryolu taşımacılığı deniz taşımacılığından daha hızlı ancak daha pahalı ve Süveyş'in kapasitesine ulaşamıyor. Ever Given gemisinin karaya oturduğu 2021 yılında bile, kanal Al Faw'ın tasarımının çok ötesinde, rekor düzeyde 1,27 milyar ton kargo taşıdı.

 

Irak'taki güvenlik sorunu da ayrı bir mesele. Güvenlik durumu iyileşmiş olsa da, IŞİD ve Kürdistan İşçi Partisi militanlarının bazı grupları hâlâ aktif durumda ve ikincisi Irak ile Türkiye arasındaki petrol boru hatlarına saldırılar düzenledi.

 

Altyapı, çoğu zaman farkında olmadığımız şekillerde yaşamları iyileştirebilir ve bazen iyi planlanmış bir müdahale dünya haritasını yeniden çizebilir. Önümüzdeki on üç yıl içinde El Faw yarımadası dramatik bir şekilde değişecek. Bunun tüm bir ülkeyi dönüştürüp dönüştüremeyeceği ise henüz belli değil.