Equal Earth modeli, kıtaların yüzölçümü oranlarını koruyor. Ancak karar bağlayıcı değil ve mevcut haritaların kullanımını yasaklamıyor.
Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu, 4 Eylül 2026 tarihinde dünya haritalarında kıtaların gerçek yüzölçümlerinin daha doğru yansıtılmasını amaçlayan önemli bir karara imza attı. Togo öncülüğünde ve Afrika Birliğinin desteğiyle hazırlanan karar, 164 ülkenin kabul, bir ülkenin ret ve altı ülkenin çekimser oyuyla kabul edildi.
ABD, düzenlemeye karşı oy kullanan tek ülke oldu. Estonya, Gürcistan, Litvanya, Moldova, Sırbistan ve Ukrayna ise çekimser kaldı.
Kararla birlikte, yüzyıllardır yaygın olarak kullanılan Mercator harita projeksiyonunun yarattığı yüzölçümü çarpıklıklarının azaltılması ve Equal Earth adlı alternatif harita modelinin daha geniş alanlarda kullanılması teşvik edildi.
Afrika, haritalarda neden olduğundan küçük görünüyor?
Geleneksel dünya haritalarının önemli bir bölümünde, 1569 yılında Gerardus Mercator tarafından geliştirilen projeksiyon kullanılıyor.
Denizcilik ve yön bulma amacıyla tasarlanan Mercator yöntemi, belirli açısal özellikleri korurken özellikle kutuplara yaklaşıldıkça kara parçalarının yüzölçümlerini olduğundan büyük gösteriyor.
Bu nedenle Grönland, Kanada ve Avrupa'nın kuzey bölgeleri dünya haritalarında orantısız derecede büyük görünürken Afrika ve Ekvator çevresindeki bölgeler görece küçük algılanıyor.
Gerçekte ise Afrika, dünyanın en büyük ikinci kıtası olma özelliğini taşıyor.
Afrika'nın gerçek büyüklüğü dikkat çekiyor
Afrika yaklaşık 30,3 milyon kilometrekarelik yüzölçümüyle Grönland'dan 14 kat, Kanada'dan ise yaklaşık üç kat daha büyük.
Ancak Mercator projeksiyonunda Grönland, Afrika'ya yakın büyüklükteymiş gibi algılanabiliyor. Yeni modelin öne çıkardığı temel fark, bu yanıltıcı yüzölçümü oranlarını düzeltmesi.
Equal Earth haritası nasıl görünüyor?
Equal Earth projeksiyonu, 2018 yılında geliştirilen ve kara parçalarının göreceli yüzölçümlerini koruyan bir harita modeli olarak öne çıkıyor.
Bu yöntemle Afrika, Güney Amerika ve diğer kara parçalarının birbirlerine göre gerçek büyüklükleri daha doğru karşılaştırılabiliyor.
Bununla birlikte hiçbir düz dünya haritası, yeryüzünün yüzölçümlerini, şekillerini, açılarını ve uzaklıklarını aynı anda kusursuz biçimde gösteremiyor.
BM kararı dünya haritalarını zorunlu olarak değiştirmiyor
BM tarafından kabul edilen düzenleme, Equal Earth modelinin ve benzer eşit alanlı projeksiyonların eğitim kurumlarında, resmî kuruluşlarda, medya yayınlarında ve dijital harita uygulamalarında kullanılmasını teşvik ediyor.
Ancak karar hukuken bağlayıcı değil. Mercator projeksiyonunun kullanımı yasaklanmadığı gibi ülkelerin sınırları veya coğrafi konumları da değişmiyor.
Özellikle denizcilik ve navigasyon alanlarında Mercator projeksiyonunun kullanılmaya devam edilebileceği belirtiliyor.
ABD karara neden karşı çıktı?
ABD yönetimi, düzenlemenin coğrafi doğruluğun ötesinde ideolojik bir yaklaşım taşıdığını savunarak karşı oy kullandı.
Afrika ülkeleri ise mevcut haritaların kıtanın büyüklüğüne ilişkin yanlış algıları güçlendirdiğini ve yeni projeksiyonların daha dengeli bir dünya tasviri oluşturabileceğini belirtti.
BM kararı, fiziki coğrafyada herhangi bir değişiklik yaratmasa da dünya haritalarının eğitimde ve kamuoyunda nasıl kullanıldığına ilişkin uluslararası tartışmalarda önemli bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
Kaynak: Birleşmiş Milletler, Reuters, Associated Press, BBC
Derleme: OGÜNhaber GPT
