AJANSLAR -
Axios’un ABD’li yetkililer ve kaynaklara dayandırdığı haberine göre Washington ile Tahran, 60 günlük ateşkes uzatmasını öngören bir mutabakat zaptı üzerinde çalışıyor. Taslak metin, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını, İran’ın petrol satışına yönelik bazı yaptırım muafiyetlerini ve İran’ın nükleer programına ilişkin yeni görüşmeleri içeriyor.
Axios’un ABD’li yetkili ve konuya vakıf kaynaklara dayandırdığı haberine göre ABD ile İran arasında hazırlanan taslak anlaşma, ateşkesin 60 gün uzatılmasını öngörüyor.
Habere göre bu süre boyunca Hürmüz Boğazı yeniden açılacak ve Tahran petrol satışını serbest biçimde sürdürebilecek. Tarafların ayrıca İran’ın nükleer programını sınırlamaya yönelik görüşmeler yürütmesi planlanıyor.
Axios, Washington ile Tahran’ın karşılıklı mutabakat zaptı imzalayacağını ve bu belgenin 60 gün boyunca yürürlükte kalacağını yazdı. Haberde, tarafların karşılıklı onayıyla sürenin uzatılabileceği belirtildi.
Taslak metne göre Hürmüz Boğazı 60 gün boyunca geçiş ücreti alınmadan açık tutulacak. İran’ın da gemi trafiğinin kesintisiz sürmesi için boğaza yerleştirilen mayınları temizlemeyi kabul edeceği aktarıldı.
Buna karşılık ABD’nin İran limanlarına yönelik ablukayı kaldıracağı ve İran’ın petrol satışını serbest biçimde sürdürebilmesi için bazı yaptırım muafiyetleri sağlayacağı kaydedildi.
ABD’li yetkili, İran’ın boğazdaki mayınları ne kadar hızlı temizleyip deniz trafiğini yeniden başlatırsa ablukanın da o kadar hızlı kaldırılacağını söyledi. Yetkili, Başkan Donald Trump tarafından önerilen anlaşmanın temel ilkesini “yükümlülüklerin yerine getirilmesine bağlı muafiyet” olarak tanımladı.
Habere göre İran, dondurulan varlıklarının derhal serbest bırakılmasını ve yaptırımların kaldırılmasını talep etti. Ancak ABD tarafı, bunun ancak Tahran’ın anlamlı tavizler vermesinin ardından gerçekleşeceği görüşünü korudu.
Taslak mutabakat zaptının İran’ın hiçbir zaman nükleer silah geliştirmeyeceğine ilişkin taahhütleri de içerdiği belirtildi. Metinde ayrıca uranyum zenginleştirme programının askıya alınmasına ve yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stoklarından vazgeçilmesine yönelik görüşmelerin yer aldığı aktarıldı.
İki kaynağın verdiği bilgiye göre İran tarafı, arabulucular üzerinden bu başlıkta hangi tavizleri vermeye hazır olduğuna ilişkin sözlü güvenceler iletti.
Haberde, ABD askerlerinin 60 günlük dönem boyunca bölgede kalacağı da belirtildi. Amerikan güçlerinin ancak nihai anlaşmaya varılması halinde bölgeden çekileceği ifade edildi.
Taslak metin İsrail ile Hizbullah arasındaki savaşı da kapsıyor
Taslak mutabakat metninde Lübnan’da İsrail ile Hizbullah arasındaki savaşın sona ermesi gerektiğinin de yer aldığı kaydedildi.
İsrailli bir yetkiliye göre Başbakan Binyamin Netanyahu, cumartesi günü Trump ile yaptığı telefon görüşmesinde bu maddeye ilişkin kaygılarını dile getirdi. Aynı yetkili, Netanyahu’nun anlaşmanın başka unsurlarından da rahatsızlık duyduğunu ancak görüşlerini “saygılı ve ölçülü” biçimde aktardığını söyledi.
ABD’li yetkili ise bunun “tek taraflı ateşkes” olmayacağını belirtti. Yetkili, Hizbullah’ın yeniden silahlanmaya çalışması veya saldırı düzenlemesi halinde İsrail’in karşılık vermesine izin verileceğini söyledi.
Yetkili, “Hizbullah uslu davranırsa İsrail de uslu davranacak” dedi. Aynı yetkili, “Bibi’nin kendi iç siyasi hesapları var ama Trump ABD’nin ve dünya ekonomisinin çıkarlarını düşünmek zorunda” ifadelerini kullandı.
Beyaz Saray’ın kalan anlaşmazlıkların önümüzdeki saatlerde giderilmesini beklediği aktarıldı. ABD’li yetkili, anlaşmanın 24 Mayıs Pazar günü açıklanmasının beklendiğini söyledi.
Axios, haberde yer alan ayrıntıların İran tarafından doğrulanmadığını da vurguladı. Bununla birlikte Tahran’ın anlaşmanın tamamlanmaya yaklaştığı yönünde işaretler verdiği kaydedildi.
The New York Times da ABD’li yetkililere dayandırdığı haberinde Washington ile Tahran arasındaki önerilen anlaşmanın temel unsurlarından birinin İran’ın zenginleştirilmiş uranyum stoklarından vazgeçmesi olduğunu yazdı.
Gazeteye göre ABD’li müzakereciler, arabulucular aracılığıyla İran tarafına, anlaşmanın ilk aşamasında uranyum stoklarına ilişkin herhangi bir düzenleme olmaması halinde görüşmelerden çekileceklerini ve askeri operasyonlarını yeniden başlatacaklarını açık biçimde iletti.
Trump da bir gün önce yaptığı açıklamada Tahran ile yürütülen anlaşma kapsamında Hürmüz Boğazı’nın açık tutulacağını söylemişti. ABD Başkanı, “anlaşmanın son yönleri ve ayrıntılarının” görüşüldüğünü ve kısa süre içinde duyuru yapılacağını ifade etmişti.
