ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, 23 Eylül’den itibaren İranlı havayolu şirketlerinin dünya genelindeki faaliyetlerini durdurmayı hedeflediklerini açıkladı. Bessent, İran uçaklarına yakıt sağlayan, iniş hizmeti veren veya bilet satan yabancı şirketlerin ABD dolar sisteminden çıkarılabileceğini söyledi. Washington daha önce 27 İranlı havayolunu yaptırım listesine almıştı.
ABD yönetimi, İran’ın sivil havacılık sektörünü uluslararası sistemden izole etmeyi amaçlayan yaptırım politikasını sertleştirdi. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, İranlı havayolu şirketlerine hizmet vermeye devam eden yabancı şirketlerin Amerikan finans sistemine erişimini kaybedebileceği uyarısında bulundu.
Bessent, 21 Eylül’de CNBC’ye verdiği röportajda, Washington’ın hedefinin 23 Eylül’den itibaren İranlı havayolu şirketlerinin uluslararası operasyonlarını fiilen durdurmak olduğunu söyledi.
“23 Eylül'de tüm İran havayolu şirketleri dünya genelinde durdurulacak.” (Scott Bessent, CNBC)
ABD Hazine Bakanı, üçüncü ülkelerdeki havalimanları, yakıt şirketleri, yer hizmetleri kuruluşları ve bilet satış firmalarına yönelik yaptırım tehdidini de açık ifadelerle dile getirdi:
“Eğer iniş yaparlarsa, onlara yakıt sağlayamazsınız, iniş hizmeti veremezsiniz, biletlerini satamazsınız; aksi takdirde dolar sisteminden çıkarılırsınız.” (Scott Bessent, CNBC)
Bessent’in sözleri, ABD’nin kendi sınırları dışında faaliyet gösteren şirketlere yönelik ikincil yaptırım mekanizmasını devreye sokma tehdidi anlamına geliyor. Buna göre Washington, İranlı havayollarıyla çalışmayı sürdüren yabancı şirketleri doğrudan kapatmaktan ziyade bu şirketlerin ABD finans sistemi ve dolar işlemleriyle bağlantısını hedef alıyor.
Bu nedenle “İran havayolları 23 Eylül’de hukuken bütün dünyada yasaklanacak” şeklindeki bir yorum teknik olarak doğru değil. Uygulamanın fiilî etkisi, üçüncü ülkelerdeki havalimanlarının, bankaların, yakıt sağlayıcılarının ve diğer şirketlerin ABD yaptırım riskine nasıl tepki vereceğine bağlı olacak.
Washington bu adımın altyapısını daha önce hazırlamıştı. ABD Hazine Bakanlığına bağlı Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi (OFAC), 8 Eylül’de İran havacılık sektörünü hedef alan kapsamlı bir yaptırım paketi açıkladı ve aralarında Iran Aseman Airlines, Iran Air Tour, Qeshm Air, Kish Airlines, Zagros Airlines ve Taban Airlines’ın da bulunduğu 27 İranlı havayolunu yaptırım listesine aldı.
ABD Hazine Bakanlığı, İran’ın ticari havayollarını silah, personel ve hassas teknolojilerin taşınmasında kullandığını ileri sürüyor. Bakanlık, havacılık sektörüne finansal, teknolojik veya operasyonel destek sağlayan kişi ve kuruluşların da yaptırımlarla karşılaşabileceğini duyurdu. İran ise ABD’nin yaptırım politikasını uzun süredir ekonomik savaş ve siyasi baskı aracı olarak nitelendiriyor.
Yaptırımların etkileri 23 Eylül öncesinde görülmeye başladı. Financial Times, İran’ın önde gelen havayolu şirketlerinden Mahan Air’in artan yaptırım baskısı nedeniyle İstanbul, Ankara ve Maskat’a yönelik uluslararası uçuşlarını durdurduğunu bildirdi. ABD’nin yeni yaptırımları yalnızca havayollarını değil, bu şirketlere yurt dışında satış ve yer hizmeti sağlayan ağları da hedef alıyor.
Bessent’in açıklaması, ABD ile İran arasındaki askerî ve siyasi gerilimin devam ettiği bir dönemde geldi. Washington’ın uyguladığı “Operation Economic Outcast” adlı ekonomik baskı kampanyası; İran’ın finans, petrol, deniz taşımacılığı, teknoloji ve havacılık sektörlerine erişimini sınırlandırmayı hedefliyor. ABD Hazine Bakanlığı, İran’la belirli işlemleri sürdüren yabancı kurumların Amerikan finans sistemine erişimlerini kaybetme riskiyle karşılaşabileceğini daha önce de açıklamıştı.
Son açıklamayla Washington’ın yaptırım politikasının yalnızca İran şirketlerini değil, İranlı havayollarına hizmet vermeyi sürdüren üçüncü ülkelerdeki şirketleri de doğrudan ekonomik yaptırım tehdidiyle karşı karşıya bıraktığı netleşmiş oldu.
Kaynak: ABD Hazine Bakanlığı, OFAC, Reuters, CNBC, Financial Times
Derleme: OGÜNhaber GPT
